VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Adolf Hitler

samobójstwo (1945) 1889–1945

Adolf Hitler był przywódcą NSDAP, od 1933 r. kanclerzem, a następnie dyktatorem III Rzeszy i zwierzchnikiem jej sił zbrojnych. Ponosi najwyższą, zwierzchnią odpowiedzialność za rozpętanie II wojny światowej w Europie oraz za Zagładę Żydów i inne ludobójstwa — zbrodnie przeciwko ludzkości, które pochłonęły miliony istnień ludzkich.

Wojna napastniczaZbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwaPraca przymusowaAkcja „T4”Propaganda i podżeganie

Rola w aparacie zbrodni

Hitler wstąpił do NSDAP w 1920 r. i szybko podporządkował sobie partię, budując ruch oparty na skrajnym nacjonalizmie, kulcie wodza i obsesyjnym antysemityzmie, który wyłożył w „Mein Kampf”. 30 stycznia 1933 r. został mianowany kanclerzem Rzeszy; w ciągu kilkunastu miesięcy zlikwidował demokrację parlamentarną, zdelegalizował opozycję i zbudował państwo policyjne oparte na terrorze. Po śmierci prezydenta Hindenburga w sierpniu 1934 r. połączył urzędy kanclerza i głowy państwa, przyjmując tytuł „Führera” — odtąd skupiał w swoich rękach pełnię władzy państwowej, partyjnej i wojskowej.

Jako dyktator był centralnym ośrodkiem decyzyjnym aparatu zbrodni. Z jego inspiracji i za jego zgodą reżim krok po kroku pozbawiał Żydów praw (ustawy norymberskie z 1935 r.), organizował pogromy i grabież, a od 1939 r. prowadził wojnę napastniczą, którą Międzynarodowy Trybunał Wojskowy uznał później za zbrodnię przeciwko pokojowi. Hitler osobiście autoryzował program „T4” — mordowanie osób z niepełnosprawnościami — i nadał wojnie przeciwko Związkowi Sowieckiemu charakter wojny na wyniszczenie, z góry zakładającej masowe zbrodnie na ludności cywilnej i jeńcach.

Zagłada Żydów — ludobójstwo o bezprecedensowej skali — była realizacją jego ideologii i polityki: kluczowe decyzje o „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej” zapadały z jego wiedzą i z jego upoważnienia, a wykonywał je rozbudowany aparat SS, policji, administracji i Wehrmachtu. Odpowiedzialność Hitlera jako architekta całego systemu nie umniejsza winy setek tysięcy sprawców — ale to jego rozkazy, upoważnienia i podżeganie wprawiały machinę zbrodni w ruch.

Zbrodnie i ofiary

1 września 1939 r. Niemcy pod wodzą Hitlera napadły na Polskę, rozpoczynając II wojnę światową w Europie. Wojna, okupacja i prowadzona równolegle polityka ludobójstwa objęły około dwudziestu krajów i przyniosły śmierć milionom cywilów, jeńców i żołnierzy. Do najcięższych zbrodni popełnionych z rozkazu i upoważnienia Hitlera należą:

  • Zagłada Żydów (Szoa) — zamordowanie około 6 milionów Żydów w gettach, masowych egzekucjach i obozach zagłady w całej okupowanej Europie;
  • ludobójstwo Romów i Sinti;
  • Akcja „T4” i jej kontynuacje — wymordowanie setek tysięcy osób z niepełnosprawnościami i chorych psychicznie;
  • wojna na wyniszczenie na Wschodzie — śmierć milionów sowieckich jeńców wojennych i cywilów, planowy terror i głód;
  • eksterminacja polskich elit, pacyfikacje, wysiedlenia i germanizacja okupowanych ziem;
  • system pracy przymusowej i niewolniczej, do którego wtłoczono miliony ludzi z całej Europy.
ok. 15 mln ofiar (przedział 10–20 mln)

Szacunek odzwierciedla zwierzchnią odpowiedzialność Hitlera za śmierć ofiar wojny i ludobójstwa w Europie i jest wyłącznie przybliżeniem rzędu wielkości. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Los powojenny

Hitler nigdy nie stanął przed sądem. 30 kwietnia 1945 r., gdy wojska sowieckie zdobywały Berlin, popełnił samobójstwo w bunkrze pod Kancelarią Rzeszy — uchylił się w ten sposób od odpowiedzialności za zbrodnie, którym przewodził.

Sprawiedliwości próbował dochodzić Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze (1945–1946), który osądził czołowych funkcjonariuszy reżimu i jednoznacznie zakwalifikował politykę kierowaną przez Hitlera jako zbrodnie przeciwko pokojowi, zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Wyroki norymberskie i późniejsze procesy utrwaliły zasadę, że za takie zbrodnie odpowiadają konkretni ludzie — niezależnie od zajmowanego stanowiska.

Źródła