VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Julius Streicher

stracony w 1946 r. 1885–1946

Julius Streicher był wydawcą i redaktorem naczelnym antysemickiego tygodnika „Der Stürmer” oraz gauleiterem Frankonii. Przez ponad dwie dekady rozpowszechniał najbardziej jadowitą propagandę nienawiści w Niemczech, odczłowieczając Żydów i systematycznie przygotowując opinię publiczną do ich prześladowania i zagłady. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał go winnym zbrodni przeciwko ludzkości i skazał na karę śmierci.

Zbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówPropaganda i podżeganie

Rola w aparacie zbrodni

Streicher wstąpił do NSDAP w 1921 roku i należał do najstarszych działaczy ruchu, uczestnicząc u boku Hitlera w nieudanym puczu monachijskim w 1923 roku. W tym samym roku założył „Der Stürmer” — tygodnik, którego jedynym tematem była nienawiść do Żydów. Pismo nie było zwykłą gazetą partyjną: w prymitywnym, obscenicznym języku i za pomocą karykatur przedstawiało Żydów jako zbrodniarzy, krwiożerczych spiskowców i zagrożenie dla narodu niemieckiego. Nakład sięgał setek tysięcy egzemplarzy, a gabloty z „Der Stürmer” ustawiano w miejscach publicznych w całej Rzeszy.

Od 1925 roku Streicher był gauleiterem Frankonii — panem regionu Norymbergi, gdzie brutalnie egzekwował antyżydowską politykę partii, organizował bojkoty żydowskich sklepów i akty przemocy. Jego wydawnictwo publikowało również antysemickie książki dla dzieci, między innymi „Der Giftpilz” („Trujący grzyb”), zatruwając nienawiścią najmłodsze pokolenie. Streicher zyskał przydomek „nauczyciela narodu niemieckiego” w kwestii żydowskiej i uchodził za jednego z głównych ideologów rasistowskiej doktryny reżimu.

Choć nie dowodził żadną formacją mordującą ani nie zarządzał obozem, jego rola była fundamentem, na którym wznoszono machinę zbrodni. Propaganda „Der Stürmer” dostarczała moralnego „usprawiedliwienia” dla wykluczenia, grabieży, deportacji, a ostatecznie ludobójstwa. Nawet gdy w 1940 roku, po konfliktach wewnątrzpartyjnych, odsunięto go od funkcji gauleitera, „Der Stürmer” ukazywał się nadal i podżegał do eksterminacji Żydów w czasie, gdy trwała już Zagłada.

Zbrodnie i ofiary

Zbrodnią Streichera było podżeganie do zbrodni. Trybunał w Norymberdze ustalił, że jego artykuły i przemówienia były tak zapalne, że czyniły go współsprawcą mordu — nawoływał do wytępienia Żydów wtedy, gdy na Wschodzie trwało już masowe ludobójstwo, i wiedział o dokonywanych zbrodniach. Propaganda nie jest tłem zbrodni; jest jej narzędziem i warunkiem.

  • Podżeganie do zagłady Żydów — wieloletnia, systematyczna kampania odczłowieczania Żydów na łamach „Der Stürmer”, wprost nawołująca do ich „wytępienia” i „unicestwienia”, prowadzona także po rozpoczęciu Zagłady.
  • Zatruwanie kolejnych pokoleń — antysemicka literatura dla dzieci wydawana przez oficynę Streichera, kształtująca nienawiść u najmłodszych czytelników.
  • Przemoc i bojkoty we Frankonii — jako gauleiter organizował i sankcjonował bojkoty, szykany i akty przemocy wobec żydowskich mieszkańców regionu Norymbergi, w tym niszczenie synagog.
ok. 10 tys. ofiar (przedział 0–100 tys.)

Szacunek ma charakter symboliczny, ponieważ oddziaływanie Streichera miało charakter ideologiczny, a nie polegało na bezpośrednim kierowaniu aparatem mordu. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Streicher został ujęty przez aliantów w maju 1945 roku i zasiadł na ławie oskarżonych w procesie głównych zbrodniarzy wojennych przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze (listopad 1945 – październik 1946). Uniewinniono go od zarzutu zbrodni przeciwko pokojowi, jednak uznano winnym zbrodni przeciwko ludzkości: prokuratura wykazała, że przez lata podżegał do mordu na Żydach, a jego propaganda czyniła go współodpowiedzialnym za eksterminację na równi z tymi, którzy ją zarządzali.

1 października 1946 roku Trybunał skazał go na karę śmierci. Wyrok wykonano przez powieszenie 16 października 1946 roku w Norymberdze. Do końca pozostał nieskruszony, deklarując wierność Hitlerowi. Proces Streichera ma znaczenie precedensowe: był jednym z pierwszych, w których podżeganie do ludobójstwa poprzez propagandę zostało osądzone jako zbrodnia przeciwko ludzkości.

Źródła