VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Heinrich Himmler

samobójstwo w niewoli (1945) 1900–1945

Reichsführer-SS i szef niemieckiej policji — obok Hitlera główny architekt Zagłady i jeden z najbardziej odpowiedzialnych sprawców niemieckich zbrodni nazistowskich. Dowodził SS, Gestapo oraz systemem obozów koncentracyjnych i ośrodków zagłady; nadzorował realizację ludobójstwa Żydów europejskich i zbrodni przeciwko ludzkości popełnianych na milionach mieszkańców okupowanej Europy. Nigdy nie odpowiedział przed sądem — po zatrzymaniu przez Brytyjczyków popełnił samobójstwo w maju 1945 r.

Wojna napastniczaZbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwaPraca przymusowa

Rola w aparacie zbrodni

W styczniu 1929 r. Hitler mianował Himmlera Reichsführerem-SS — dowódcą liczącej wówczas niespełna trzystu ludzi formacji ochronnej. Himmler rozbudował ją w „państwo w państwie”: w chwili przejęcia władzy przez nazistów w 1933 r. SS liczyła już ponad 50 tysięcy członków, a z czasem objęła policję polityczną, wywiad, wojska Waffen-SS i imperium gospodarcze oparte na pracy niewolniczej. 17 czerwca 1936 r. został szefem całej niemieckiej policji, skupiając w jednym ręku Gestapo, policję kryminalną i porządkową; w 1939 r. połączył policję bezpieczeństwa i SD w Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) — instytucję, która kierowała wykonaniem Zagłady.

Jako Komisarz Rzeszy ds. Umacniania Niemczyzny odpowiadał za politykę germanizacji i masowych wysiedleń na okupowanych ziemiach polskich, a jego aparat opracowywał Generalplan Ost — plan wyniszczenia i zniewolenia narodów słowiańskich. Od 1943 r. był ponadto ministrem spraw wewnętrznych Rzeszy. Podlegał mu cały system obozów koncentracyjnych oraz Einsatzgruppen — szwadrony śmierci mordujące ludność cywilną na Wschodzie.

Himmler był nie tylko organizatorem, lecz także ideologiem ludobójstwa. W tajnych przemówieniach do generałów SS w Poznaniu w październiku 1943 r. otwarcie mówił o eksterminacji narodu żydowskiego jako o „chwalebnej karcie” historii SS — dokumenty te należą do najbardziej bezpośrednich dowodów zbrodniczego zamiaru kierownictwa III Rzeszy. Osobiście wizytował obozy, w tym Auschwitz, i wydawał rozkazy ich rozbudowy oraz przyspieszenia mordu.

Zbrodnie i ofiary

Jako najwyższy dowódca SS i policji Himmler ponosi kierowniczą odpowiedzialność za zaplanowanie i realizację „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” — ludobójstwa około 6 milionów Żydów — oraz za większość pozostałych niemieckich zbrodni masowych lat 1933–1945: zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni wojennych i innych ludobójstw popełnianych w blisko dwudziestu okupowanych krajach.

  • Zagłada Żydów europejskich (Szoa): ośrodki zagłady Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Bełżec, Sobibór, Chełmno i Majdanek, akcja „Reinhardt”, getta oraz masowe rozstrzeliwania dokonywane przez Einsatzgruppen na okupowanych terenach ZSRR.
  • Ludobójstwo Romów i Sinti — deportacje i mord w obozach zagłady na rozkaz podległego mu aparatu.
  • Zbrodnie na ludności polskiej: eksterminacja inteligencji, pacyfikacje, wysiedlenia (m.in. Zamojszczyzna), germanizacja i porywanie dzieci.
  • Terror wobec ludności okupowanego ZSRR oraz udział w mordowaniu radzieckich jeńców wojennych (selekcje i egzekucje w obozach koncentracyjnych).
  • System obozów koncentracyjnych i praca niewolnicza — setki tysięcy więźniów zamordowanych, zagłodzonych i zamęczonych pracą.
ok. 10 mln ofiar (przedział 5–15 mln)

Szacunek odzwierciedla kontrolę Himmlera nad całym systemem SS i policji i obejmuje większość operacji masowych mordów. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Los powojenny

W ostatnich tygodniach wojny Himmler próbował za pośrednictwem hrabiego Folke Bernadotte potajemnie negocjować kapitulację z aliantami zachodnimi, licząc, że uniknie odpowiedzialności. Gdy Hitler się o tym dowiedział, pozbawił go wszystkich stanowisk i nakazał aresztowanie. Po kapitulacji Rzeszy Himmler uciekał w przebraniu, z dokumentami na fałszywe nazwisko; w maju 1945 r. został zatrzymany i przekazany w ręce brytyjskie.

23 maja 1945 r., podczas rewizji w obozie przesłuchań pod Lüneburgiem, rozgryzł ukrytą w ustach ampułkę z cyjankiem i zmarł po kilku minutach. Uniknął w ten sposób procesu i wyroku — pochowano go w nieoznaczonym grobie. Zbrodnie jego aparatu osądził Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze, który uznał SS za organizację zbrodniczą; wielu jego podwładnych skazano w procesach powojennych.

Źródła