VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Otto Georg Thierack

samobójstwo w niewoli (1946) 1889–1946

Otto Georg Thierack był nazistowskim prawnikiem, prezesem Trybunału Ludowego (Volksgerichtshof), a od 1942 roku ministrem sprawiedliwości Rzeszy. Przekształcił niemiecki wymiar sprawiedliwości w narzędzie politycznego terroru i masowych egzekucji oraz zawarł z SS porozumienie o wydawaniu więźniów na „zagładę przez pracę”. Odpowiada za zbrodnie przeciwko ludzkości i współudział w ludobójstwie.

Zbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwaPraca przymusowa

Rola w aparacie zbrodni

Thierack zrobił błyskawiczną karierę w nazistowskim sądownictwie. Po dojściu Hitlera do władzy awansował od prokuratora do wiceprezesa Sądu Rzeszy (1935), a w maju 1936 roku objął kierownictwo świeżo utworzonego Trybunału Ludowego (Volksgerichtshof) — sądu politycznego powołanego do bezwzględnego zwalczania przeciwników reżimu. Pod jego przewodnictwem trybunał wydawał wyroki śmierci za „zdradę stanu” i „osłabianie siły obronnej” narodu, stając się jednym z głównych narzędzi terroru wobec opozycji, ruchu oporu i grup uznanych za wrogów Rzeszy.

20 sierpnia 1942 roku Thierack został ministrem sprawiedliwości Rzeszy; na czele Trybunału Ludowego zastąpił go Roland Freisler. Na stanowisku ministra Thierack konsekwentnie podporządkowywał prawo woli politycznej reżimu. W tzw. listach do sędziów (Richterbriefe) instruował sędziów, jak orzekać zgodnie z ideologią narodowosocjalistyczną, niszcząc niezależność sądów i zamieniając wymiar sprawiedliwości w przedłużenie policji politycznej i aparatu partyjnego.

We wrześniu 1942 roku Thierack zawarł z Reichsführerem SS Heinrichem Himmlerem porozumienie o „wydawaniu tzw. elementów aspołecznych na zagładę przez pracę” (Vernichtung durch Arbeit). Na jego mocy więźniowie określonych kategorii byli przekazywani z zakładów karnych wymiaru sprawiedliwości bezpośrednio pod władzę SS i policji, do obozów koncentracyjnych — poza wszelką kontrolę sądową, na pewną śmierć. Był to świadomy transfer ludzi z systemu prawnego do machiny eksterminacji.

Zbrodnie i ofiary

Najcięższą zbrodnią Thieracka było porozumienie z SS z września 1942 roku, na mocy którego kategorie więźniów miały być wydawane Gestapo i kierowane do obozów koncentracyjnych „na zagładę przez pracę”. Uzgodnione grupy obejmowały przede wszystkim ludzi prześladowanych ze względu na pochodzenie i narodowość, a przekazanie oznaczało w praktyce wyrok śmierci wykonywany katorżniczą pracą, głodem i przemocą w obozach.

  • Żydzi i Romowie („Cyganie”) — wydawani SS niezależnie od wysokości kary, jako grupy skazane na eksterminację;
  • Polacy skazani na kary powyżej trzech lat oraz obywatele radzieccy (Rosjanie) — przekazywani do obozów koncentracyjnych na „zagładę przez pracę”;
  • Czesi oraz Niemcy odbywający kary powyżej ośmiu lat, zaliczeni do „elementów aspołecznych”.

Jako prezes Trybunału Ludowego, a następnie minister sprawiedliwości, Thierack odpowiada również za masowe wyroki śmierci wydawane przez sądy polityczne oraz za rozbudowę aparatu egzekucji — m.in. przygotowanie więzienia Plötzensee w Berlinie do masowych, jednoczesnych straceń. Śmierć poniosły tysiące osób skazanych ze względów politycznych, narodowościowych i rasowych, a system, którym kierował, stał się — jak orzekł później norymberski Trybunał w procesie prawników — „narzędziem w programie prześladowań i eksterminacji państwa nazistowskiego”.

ok. 50 tys. ofiar (przedział 10–200 tys.)

Szacunek odzwierciedla politykę Thieracka polegającą na wydawaniu licznych więźniów Gestapo i obozom na zagładę przez pracę. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Los powojenny

Thierack pozostał ministrem sprawiedliwości Rzeszy do maja 1945 roku, gdy został zdymisjonowany przez rząd Karla Dönitza. Po kapitulacji Niemiec trafił do alianckiej niewoli i był przetrzymywany w obozie internowania w rejonie Paderborn (Sennelager / Stukenbrock).

Nigdy nie stanął przed sądem. 26 października 1946 roku, zanim mógł zostać osądzony w norymberskim procesie prawników (Justice Case), popełnił samobójstwo przez otrucie. Jego najbliżsi współpracownicy i podwładni z Ministerstwa Sprawiedliwości zasiedli na ławie oskarżonych w tym procesie w 1947 roku; sam Thierack umknął odpowiedzialności karnej przez śmierć z własnej ręki, co nie zmienia jednoznacznej oceny jego zbrodni.

Uwagi o niepewności: Miejsce śmierci bywa w źródłach podawane różnie — jako Sennelager pod Paderborn (Wikipedia) albo obóz Eselheide w Stukenbrock (Stukenbrock-Senne); chodzi o ten sam kompleks obozowy w rejonie Paderborn, w kartotece zachowano zapis rekordu. Liczba ofiar (szacunek ok. 50 tys., przedział 10–200 tys.) ma charakter rzędu wielkości: odpowiedzialność Thieracka wynika przede wszystkim z polityki masowego wydawania więźniów SS i obozom, a nie z policzalnej listy nazwisk, więc różne źródła podają rozbieżne wartości.

Źródła