VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Arthur Seyss-Inquart

stracony w 1946 r. 1892–1946

Austriacki prawnik i narodowy socjalista, który w marcu 1938 r. jako kanclerz Austrii otworzył drogę do Anschlussu, a od 1940 r. jako komisarz Rzeszy rządził okupowanymi Niderlandami. Odpowiada za deportację i zagładę ponad 100 tys. holenderskich Żydów, masową pracę przymusową, rozstrzeliwania zakładników i terror okupacyjny. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze skazał go na karę śmierci za zbrodnie przeciwko pokojowi, zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości.

Wojna napastniczaZbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówPraca przymusowa

Rola w aparacie zbrodni

Seyss-Inquart, wiedeński adwokat związany z austriackim ruchem nazistowskim od początku lat trzydziestych, był kluczową figurą likwidacji niepodległej Austrii. W lutym 1938 r., pod naciskiem Hitlera na kanclerza Kurta von Schuschnigga, objął tekę ministra spraw wewnętrznych i bezpieczeństwa. 11 marca 1938 r. zastąpił Schuschnigga na stanowisku kanclerza — a już następnego dnia, na jego „zaproszenie”, wojska niemieckie wkroczyły do Austrii. Seyss-Inquart firmował ustawę o włączeniu Austrii do Rzeszy i jako namiestnik Rzeszy (Reichsstatthalter) tzw. Ostmarku sygnował pierwszą falę prześladowań austriackich Żydów i przeciwników politycznych.

Po napaści Niemiec na Polskę został w październiku 1939 r. zastępcą Hansa Franka, generalnego gubernatora okupowanych ziem polskich. Współtworzył wczesny aparat okupacyjny Generalnego Gubernatorstwa w okresie masowych egzekucji, wysiedleń i grabieży ludności polskiej i żydowskiej.

Po zajęciu Niderlandów Hitler mianował go 18 maja 1940 r. komisarzem Rzeszy na okupowane Niderlandy (urząd objął 29 maja 1940 r.). Jako najwyższy przedstawiciel władzy okupacyjnej, podległy bezpośrednio Hitlerowi, kierował cywilną administracją okupacyjną aż do końca wojny: podporządkował sobie holenderski aparat urzędniczy, zwalczał ruch oporu i krok po kroku wprowadzał ustawodawstwo antyżydowskie, które przygotowało Zagładę Żydów w Niderlandach.

Zbrodnie i ofiary

Pod rządami Seyss-Inquarta okupowane Niderlandy stały się miejscem jednej z najdalej posuniętych operacji Zagłady w Europie Zachodniej. Jego administracja przeprowadziła rejestrację, izolację i wywłaszczenie ludności żydowskiej, a od lata 1942 r. — masowe deportacje przez obóz przejściowy Westerbork do niemieckich ośrodków zagłady Auschwitz-Birkenau i Sobibór. Spośród około 140 tys. Żydów mieszkających w Niderlandach deportowano ponad 100 tys.; zdecydowana większość z nich została zamordowana — Zagładę przeżyło zaledwie kilka tysięcy deportowanych.

  • Deportacja ponad 100 tys. holenderskich Żydów (wyrok norymberski mówił o 117 tys.) do ośrodków zagłady, głównie Auschwitz-Birkenau i Sobiboru — zamordowano około 102 tys. osób.
  • Wywiezienie około pół miliona Holendrów na pracę przymusową do Rzeszy; łapanki i przymusowe „wyciąganie” robotników nasiliły się od 1943 r.
  • Rozstrzeliwania zakładników i krwawe represje wobec ludności cywilnej, m.in. po strajku lutowym 1941 r. w Amsterdamie — proteście przeciwko prześladowaniu Żydów.
  • Współodpowiedzialność za „głodową zimę” 1944/45 (Hongerwinter): blokada dostaw żywności do zachodnich Niderlandów jako represja przyczyniła się do śmierci głodowej około 20 tys. osób.
  • Systematyczna grabież gospodarki holenderskiej oraz udział we wczesnym terrorze okupacyjnym w Generalnym Gubernatorstwie i w prześladowaniach po Anschlussie w Austrii.
ok. 200 tys. ofiar (przedział 100–300 tys.)

Szacunek obejmuje zabójstwa i deportacje w okupowanych Niderlandach oraz wcześniejszą rolę Seyss-Inquarta w Anschlussie. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Aresztowany w maju 1945 r., Seyss-Inquart zasiadł na ławie oskarżonych w procesie głównych zbrodniarzy wojennych przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze (1945–1946). Oskarżono go we wszystkich czterech punktach aktu oskarżenia. Trybunał uznał go za winnego zbrodni przeciwko pokojowi, zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości (punkty 2, 3 i 4), uniewinniając jedynie od zarzutu udziału w spisku (punkt 1). W uzasadnieniu wskazano m.in. jego odpowiedzialność za deportację holenderskich Żydów, wywózki na pracę przymusową i rozstrzeliwania zakładników.

1 października 1946 r. trybunał skazał go na karę śmierci. Wyrok wykonano przez powieszenie 16 października 1946 r. w więzieniu norymberskim.

Uwagi o niepewności: Liczba Żydów deportowanych z Niderlandów jest w źródłach podawana rozbieżnie — wyrok norymberski mówił o 117 tys., współczesna historiografia przyjmuje około 107 tys. deportowanych i około 102 tys. zamordowanych. Rozbieżność nie zmienia kategorii skali ofiar przyjętej w kartotece.

Źródła