VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Kurt Daluege

stracony w 1946 r. 1897–1946

Kurt Daluege stał na czele Policji Porządkowej (Ordnungspolizei) III Rzeszy — masowej formacji policyjnej, której bataliony brały bezpośredni udział w Zagładzie Żydów i terrorze okupacyjnym w całej Europie. Jako pełniący obowiązki protektora Czech i Moraw po zamachu na Reinharda Heydricha kierował falą odwetowego terroru, w tym zagładą wsi Lidice i Ležáky. Za zbrodnie przeciwko ludzkości został skazany na śmierć przez sąd czechosłowacki i stracony w Pradze w 1946 r.

Zbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwa

Rola w aparacie zbrodni

Daluege należał do „starej gwardii” ruchu nazistowskiego: do NSDAP wstąpił już w 1922 r., a od 1930 r. budował struktury SS w Berlinie i wschodnich Niemczech. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 r. objął kluczowe stanowiska w pruskim aparacie policyjnym, uczestnicząc w jego podporządkowaniu partii i SS. W czerwcu 1936 r., po scaleniu całej policji niemieckiej pod zwierzchnictwem Heinricha Himmlera, stanął na czele Głównego Urzędu Policji Porządkowej (Hauptamt Ordnungspolizei) — formacji obejmującej policję mundurową, żandarmerię i policję miejską.

Pod jego kierownictwem Ordnungspolizei rozrosła się w narzędzie okupacyjnego terroru. Daluege rozbudował zmilitaryzowane bataliony policyjne — utworzył m.in. 95-tysięczną rezerwę policyjną — które od 1939 r. kierowano do okupowanej Polski, a od 1941 r. na zaplecze frontu wschodniego. Bataliony te, obok Einsatzgruppen, stały się jednym z głównych wykonawców masowych rozstrzeliwań Żydów; policjanci Orpo strzegli gett i konwojowali ponad 700 transportów deportacyjnych do obozów zagłady.

Po śmierci Reinharda Heydricha w czerwcu 1942 r. Daluege objął dodatkowo funkcję pełniącego obowiązki protektora Rzeszy w Czechach i na Morawach (do sierpnia 1943 r.). Osobiście firmował politykę zbiorowego odwetu wobec czeskiej ludności cywilnej — sygnował rozkazy, które doprowadziły do zagłady Lidic i Ležáków oraz setek egzekucji w okresie stanu wyjątkowego.

Zbrodnie i ofiary

Odpowiedzialność Daluegego obejmuje przede wszystkim zbrodnie podległych mu batalionów Policji Porządkowej: masowe rozstrzeliwania Żydów, Polaków i innych cywilów na okupowanych terenach Polski i Związku Sowieckiego, udział w deportacjach do obozów zagłady oraz akcje pacyfikacyjne i odwetowe. Były to zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości stanowiące integralną część ludobójstwa — Zagłady Żydów europejskich.

  • Masowe rozstrzeliwania Żydów przez bataliony policyjne — m.in. masakra w Białymstoku (27 czerwca 1941 r., Batalion Policyjny 309, ok. 2000–3000 zamordowanych, setki spalonych żywcem w Wielkiej Synagodze) oraz udział batalionów 45, 303 i 314 w masakrze w Babim Jarze (wrzesień 1941 r., ponad 33 000 ofiar).
  • Ochrona gett i konwojowanie ponad 700 transportów deportacyjnych do ośrodków zagłady — współudział w wymordowaniu setek tysięcy Żydów.
  • Zagłada wsi Lidice (10 czerwca 1942 r.): rozstrzelanie mężczyzn, deportacja kobiet do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, zamordowanie większości dzieci; zniszczenie osady Ležáky (24 czerwca 1942 r.).
  • Terror odwetowy w Protektoracie Czech i Moraw po zamachu na Heydricha — setki Czechów rozstrzelanych na mocy zarządzeń stanu wyjątkowego.
ok. 150 tys. ofiar (przedział 100–300 tys.)

Szacunek odzwierciedla dowodzenie Daluegego jednostkami Ordnungspolizei, które dokonywały masowych rozstrzeliwań i akcji odwetowych. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

W maju 1945 r. Daluege został aresztowany przez wojska brytyjskie, a we wrześniu 1946 r. wydany Czechosłowacji. Przed sądem czechosłowackim w Pradze odpowiadał za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione w Protektoracie Czech i Moraw, w tym za zagładę Lidic. W trakcie procesu nie okazał skruchy — twierdził, że jedynie wykonywał rozkazy i ma „czyste sumienie”.

Sąd uznał go za winnego wszystkich zarzutów i skazał na karę śmierci. Wyrok wykonano przez powieszenie 24 października 1946 r. w więzieniu Pankrác w Pradze.

Uwagi o niepewności: W kartotece podano stopień SS-Obergruppenführer; w kwietniu 1942 r. Daluege otrzymał najwyższy stopień SS-Oberst-Gruppenführer und Generaloberst der Polizei. Formalnie pozostawał szefem Ordnungspolizei do 1945 r., jednak według źródeł od sierpnia 1943 r., po ciężkiej chorobie, był faktycznie odsunięty od obowiązków (zastępował go p.o. szefa). Część opracowań (Sciences Po) podaje datę egzekucji 23 października 1946 r. — większość źródeł wskazuje, że 23 października zapadł wyrok, a egzekucję wykonano 24 października 1946 r.

Źródła