Baldur von Schirach
Baldur von Schirach był przywódcą Hitlerjugend (Reichsjugendführer), który przez ponad dekadę kierował nazistowską indoktrynacją niemieckiej młodzieży, a od 1940 roku jako gauleiter i namiestnik Rzeszy w Wiedniu. Ponosi odpowiedzialność za wychowanie milionów młodych ludzi w duchu rasistowskiej, antysemickiej ideologii oraz za deportacje wiedeńskich Żydów do gett i obozów w okupowanej Polsce — czyny uznane w Norymberdze za zbrodnie przeciw ludzkości.
Rola w aparacie zbrodni
Von Schirach wstąpił do NSDAP już w 1925 roku i szybko awansował w strukturach partyjnej młodzieżówki. W 1931 roku został przywódcą Hitlerjugend, a po dojściu nazistów do władzy w 1933 roku uzyskał tytuł Reichsjugendführera — kierownika całości nazistowskiego wychowania młodzieży Rzeszy. Pod jego zwierzchnictwem Hitlerjugend przekształcono w masową, przymusową organizację obejmującą niemal całą niemiecką młodzież.
Aparat, którym kierował, nie był neutralną organizacją wychowawczą, lecz narzędziem totalitarnego państwa. Miliony dzieci i nastolatków poddawano systematycznej indoktrynacji: kultowi wodza, rasistowskiej pseudonauce, nienawiści wobec Żydów oraz militarnemu przygotowaniu do wojny agresywnej. W ten sposób von Schirach współtworzył ideologiczne podstawy zbrodni popełnianych później przez to samo pokolenie.
W 1940 roku został mianowany gauleiterem i namiestnikiem Rzeszy (Reichsstatthalter) w Wiedniu, obejmując pełnię władzy administracyjnej i policyjnej nad miastem. W tej roli z ideologa młodzieżowego stał się bezpośrednim wykonawcą polityki eksterminacyjnej wobec ludności żydowskiej stolicy dawnej Austrii.
Zbrodnie i ofiary
Jako gauleiter Wiednia von Schirach nadzorował i firmował deportacje żydowskich mieszkańców miasta do gett i obozów zagłady w okupowanej Polsce. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy ustalił, że współodpowiadał za wywiezienie dziesiątek tysięcy wiedeńskich Żydów — czyn, który określił jako współudział w Zagładzie i który był świadomym elementem ludobójstwa. Trybunał odnotował, że von Schirach nie zainicjował polityki deportacji i że część społeczności żydowskiej wywieziono przed jego przybyciem, lecz podkreślił, iż nie uczynił nic, by ją powstrzymać, a wręcz publicznie ją popierał.
- Deportacje wiedeńskich Żydów do gett i obozów w okupowanej Polsce (rzędu 65 tys. osób), prowadzące do ich zagłady.
- Indoktrynacja milionów niemieckich dzieci i nastolatków w duchu rasizmu, antysemityzmu i kultu wojny poprzez Hitlerjugend.
- Publiczna propaganda i podżeganie antysemickie, m.in. przemówienia usprawiedliwiające wywózki jako „wkład w kulturę Europy".
Szacunek opiera się głównie na deportacji wiedeńskich Żydów, przy uwzględnieniu szerszego, ideologicznego wpływu na młodzież. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.
Proces i wyrok
Baldur von Schirach został osądzony przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze w procesie głównych zbrodniarzy wojennych (1945–1946). Trybunał uniewinnił go z zarzutu spisku i zbrodni przeciw pokojowi, uznał go jednak winnym zbrodni przeciw ludzkości w związku z deportacjami wiedeńskich Żydów.
Skazano go na 20 lat pozbawienia wolności. Karę odbywał w alianckim więzieniu Spandau w Berlinie, skąd został zwolniony w 1966 roku po odbyciu pełnego wyroku. Zmarł jako człowiek wolny w 1974 roku w Kröv w Niemczech.