VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Wilhelm Frick

stracony w 1946 r. 1877–1946

Wilhelm Frick był ministrem spraw wewnętrznych Rzeszy w latach 1933–1943, a następnie protektorem Rzeszy w Czechach i na Morawach. To on nadał terrorowi nazistowskiego państwa formę ustaw i rozporządzeń — od zniesienia praworządności po prawne wykluczenie Żydów. Odpowiada za współtworzenie systemu, który umożliwił prześladowania, deportacje i masowe zbrodnie.

Wojna napastniczaZbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwaPraca przymusowaAkcja „T4”

Rola w aparacie zbrodni

Frick był prawnikiem i jednym z najstarszych działaczy NSDAP — do partii wstąpił w 1920 r., a w 1923 r. brał udział w monachijskim puczu Hitlera. Po dojściu nazistów do władzy w styczniu 1933 r. objął stanowisko ministra spraw wewnętrznych Rzeszy, które piastował nieprzerwanie do 1943 r. Jego domeną nie był bezpośredni rozkaz mordu, lecz aparat prawny: to Frick przekuwał ideologiczne cele reżimu w obowiązujące ustawy, dekrety i rozporządzenia.

Kierował pracami legislacyjnymi, które w pierwszych latach dyktatury zdemontowały państwo prawa: współtworzył ustawę o pełnomocnictwach z marca 1933 r. dającą rządowi władzę stanowienia prawa bez parlamentu, doprowadził do delegalizacji partii politycznych i związków zawodowych oraz do centralizacji administracji, znoszącej samodzielność krajów niemieckich. Podpisywane przez niego akty otwierały drogę do osadzania przeciwników politycznych w obozach koncentracyjnych.

Od sierpnia 1943 r., po zamachu na Reinharda Heydricha, Frick został protektorem Rzeszy w Czechach i na Morawach, firmując niemiecką okupację ziem czeskich w okresie nasilonego terroru i eksploatacji ludności. Choć realną władzę sprawował tam Karl Hermann Frank, urząd protektora czynił Fricka współodpowiedzialnym za politykę okupacyjną.

Zbrodnie i ofiary

Najcięższym obciążeniem Fricka jest współautorstwo ustawodawstwa antyżydowskiego. Jako minister spraw wewnętrznych odpowiadał za redagowanie i wprowadzenie w życie ustaw norymberskich z września 1935 r., które pozbawiły Żydów obywatelstwa Rzeszy i zakazały małżeństw oraz kontaktów z osobami „niemieckiej krwi”. Był to prawny fundament wykluczenia, które od stygmatyzacji prowadziło wprost do deportacji i Zagłady.

Aparat prawny i policyjny budowany pod jego kierownictwem umożliwił masowe zbrodnie w wielu krajach okupowanej Europy. Do czynów, za które ponosi współodpowiedzialność, należą:

  • ustawy norymberskie z 1935 r. i cały system prawnego wykluczenia oraz grabieży mienia Żydów w Niemczech, poprzedzający ich deportację i eksterminację;
  • prawne ramy dla osadzania przeciwników politycznych, Żydów, Romów i innych grup w obozach koncentracyjnych;
  • rozciągnięcie niemieckiego ustawodawstwa rasowego i policyjnego na obszary anektowane i okupowane;
  • udział — poprzez podległe struktury zdrowia i administracji — w przygotowaniu „akcji T4”, czyli masowego mordu na osobach chorych i z niepełnosprawnościami;
  • polityka okupacyjna w Protektoracie Czech i Moraw, obejmująca terror, pracę przymusową i eksploatację ludności.
ok. 1,5 mln ofiar (przedział 1–3 mln)

Szacunek odzwierciedla rolę Fricka w tworzeniu ram prawnych i uprawnień policyjnych, które umożliwiły masowe zabójstwa. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Wilhelm Frick zasiadł na ławie oskarżonych przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze jako jeden z głównych zbrodniarzy wojennych Rzeszy. Akt oskarżenia przeciwko czołowym funkcjonariuszom państwa niemieckiego przedstawiono 18 października 1945 r. Trybunał uznał Fricka za winnego w trzech z czterech punktów oskarżenia: zbrodni przeciwko pokojowi (wojna napastnicza), zbrodni wojennych oraz zbrodni przeciwko ludzkości.

Frick został skazany na karę śmierci przez powieszenie. Wyrok wykonano 16 października 1946 r. w Norymberdze. Proces udokumentował, że nadawanie zbrodni formy prawnej — pisanie ustaw wykluczających i odbierających prawa całym grupom ludzi — jest współsprawstwem, a nie neutralnym wykonywaniem urzędu.

Źródła