Adolf Eichmann

Rola w aparacie zbrodni

Eichmann wstąpił do austriackiej NSDAP i SS w 1932 r., a od 1934 r. pracował w Służbie Bezpieczeństwa (SD), gdzie zajmował się inwigilacją organizacji żydowskich. Po anszlusie Austrii w 1938 r. kierował w Wiedniu Centralnym Urzędem ds. Emigracji Żydowskiej — biurem, które pod przykrywką „emigracji” organizowało przymusowe wypędzenia połączone z systematyczną grabieżą majątku ofiar; do połowy 1939 r. objęły one około 110 tysięcy osób.

Od 1941 r. Eichmann stał na czele referatu IV B4 w RSHA — komórki gestapo odpowiedzialnej za „sprawy żydowskie i ewakuację”. W styczniu 1942 r. protokołował konferencję w Wannsee, na której koordynowano wdrażanie „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, i przygotowywał dla jej uczestników zestawienia liczbowe. Nie strzelał i nie obsługiwał komór gazowych — jego bronią były rozkłady jazdy, kwoty deportacyjne i wykazy transportów. To on zamawiał pociągi, ustalał trasy i egzekwował harmonogramy wywózek do ośrodków zagłady.

Sieć jego pełnomocników („doradców ds. żydowskich”) działała w niemal wszystkich krajach okupowanych i sprzymierzonych z Rzeszą — od Francji, Belgii i Holandii po Słowację, Grecję i Węgry. Wiosną 1944 r. Eichmann osobiście kierował w Budapeszcie deportacją około 440 tysięcy węgierskich Żydów, których w ciągu niespełna ośmiu tygodni wywieziono w większości do Auschwitz-Birkenau.

Zbrodnie i ofiary

Referat Eichmanna zorganizował deportacje ponad 1,5 miliona Żydów z całej okupowanej Europy do gett, ośrodków zagłady i miejsc masowych rozstrzeliwań. Deportacja oznaczała dla większości ofiar śmierć w komorach gazowych Auschwitz-Birkenau, Treblinki, Sobiboru i Bełżca albo powolne umieranie w gettach i obozach pracy przymusowej. Aparat Eichmanna zarządzał również konfiskatą mienia deportowanych — ludobójstwo było tu połączone z systematyczną grabieżą.

• deportacje Żydów z Rzeszy, Austrii i Protektoratu Czech i Moraw do gett i ośrodków zagłady na okupowanym Wschodzie (od października 1941 r.);
• koordynacja wywózek z Francji, Belgii, Holandii, Słowacji, Grecji, Włoch i innych krajów — łącznie z około 20 państw — głównie do Auschwitz-Birkenau;
• deportacja około 440 tysięcy Żydów z Węgier w okresie maj–lipiec 1944 r., w przeważającej części do Auschwitz-Birkenau;
• zarządzanie „gettem wzorcowym” Theresienstadt jako stacją pośrednią na drodze do zagłady oraz narzędziem propagandowego oszustwa.

Proces i wyrok

Po wojnie Eichmann zbiegł w 1946 r. z amerykańskiego obozu jenieckiego, ukrywał się w Niemczech, a w 1950 r. uciekł przez Włochy do Argentyny, gdzie żył pod nazwiskiem „Ricardo Klement”. W maju 1960 r. został ujęty w Buenos Aires przez agentów izraelskiego Mosadu i potajemnie przewieziony do Izraela.

Proces przed Sądem Okręgowym w Jerozolimie rozpoczął się 11 kwietnia 1961 r.; akt oskarżenia obejmował 15 zarzutów, w tym zbrodnie przeciwko narodowi żydowskiemu, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne. Zeznania ponad stu ocalałych sprawiły, że proces stał się przełomem w światowej świadomości Zagłady. W grudniu 1961 r. Eichmann został uznany za winnego i skazany na karę śmierci; jego linia obrony — że „tylko wykonywał rozkazy” — została odrzucona. Sąd Najwyższy Izraela oddalił apelację 29 maja 1962 r. Wyrok wykonano przez powieszenie 1 czerwca 1962 r. w więzieniu w Ramli; ciało skremowano, a prochy rozsypano na morzu poza wodami terytorialnymi Izraela. Pozostaje to jedynym wykonanym wyrokiem śmierci w historii Izraela.

Źródła

• Adolf Eichmann — Holocaust Encyclopedia, United States Holocaust Memorial Museum
• Eichmann Trial — Holocaust Encyclopedia, United States Holocaust Memorial Museum
• The Eichmann Trial — Yad Vashem, The World Holocaust Remembrance Center
• The Trial of Adolf Eichmann — The National WWII Museum, New Orleans
• Fotografia portretowa (1942) — strona pliku z opisem licencji, Wikimedia Commons