VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Heinrich Müller

zaginiony w 1945 r. — nigdy nie odnaleziony 1900–?

Heinrich Müller, zwany „Gestapo-Müllerem", był w latach 1939–1945 szefem Tajnej Policji Państwowej (Gestapo) — Urzędu IV Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA). Kierował aparatem terroru odpowiedzialnym za deportacje Żydów do ośrodków zagłady, masowe egzekucje i zwalczanie ruchu oporu w całej okupowanej Europie; był bezpośrednim przełożonym Adolfa Eichmanna i uczestnikiem konferencji w Wannsee. Zaginął w Berlinie w maju 1945 r. i pozostaje najwyższym rangą funkcjonariuszem reżimu, którego nigdy nie ujęto ani nie osądzono.

Zbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwaPraca przymusowa

Rola w aparacie zbrodni

Müller był zawodowym policjantem — w monachijskiej policji służył od 1919 r., specjalizując się w inwigilacji ruchu komunistycznego. Po 1933 r. jego fachowość dostrzegł Reinhard Heydrich, który uczynił z niego swojego najbliższego współpracownika w rozbudowie policji politycznej. Choć do SS wstąpił w 1934 r., do NSDAP przyjęto go formalnie dopiero w 1939 r. — to właśnie zawodowi policjanci tacy jak Müller nadali Gestapo skuteczność, która uczyniła z niej jedno z głównych narzędzi zbrodni państwa nazistowskiego.

Po utworzeniu RSHA w 1939 r. Müller objął kierownictwo Urzędu IV — Gestapo — i sprawował je do końca wojny. Z tego stanowiska nadzorował całą machinę policyjnego terroru: aresztowania, tortury podczas „zaostrzonych przesłuchań", osadzanie w obozach koncentracyjnych bez wyroku sądu oraz koordynację deportacji ludności żydowskiej z okupowanej Europy. Podlegał mu referat IV B4 Adolfa Eichmanna, organizujący transporty do gett i ośrodków zagłady.

20 stycznia 1942 r. Müller uczestniczył w konferencji w Wannsee, na której koordynowano realizację „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej" — ludobójstwa europejskich Żydów. Jako szef Gestapo odbierał i zatwierdzał raporty Einsatzgruppen z masowych rozstrzeliwań na Wschodzie, a jego podpis widnieje pod rozkazami przesądzającymi o śmierci dziesiątek tysięcy ludzi.

Zbrodnie i ofiary

Gestapo pod kierownictwem Müllera było jednym z centralnych ogniw Zagłady i systemu okupacyjnego terroru. Odpowiadał za zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i współudział w ludobójstwie — nie jako wykonawca na miejscu, lecz jako urzędnik, który zbrodnię planował, zlecał i nadzorował z biurka w Berlinie.

  • koordynacja deportacji Żydów z całej okupowanej Europy do gett oraz ośrodków zagłady, m.in. Auschwitz-Birkenau i Treblinki; w styczniu 1943 r. podpisał rozkaz natychmiastowego skierowania 45 tys. Żydów do Auschwitz;
  • nadzór nad udziałem funkcjonariuszy Gestapo w Einsatzgruppen i odbieranie raportów z masowych rozstrzeliwań Żydów, Romów i innych ofiar na okupowanym Wschodzie;
  • selekcje i egzekucje jeńców sowieckich oraz zbrodnie na jeńcach wojennych — w tym rozkaz zamordowania 50 lotników alianckich zbiegłych ze Stalagu Luft III (1944) i „Kugelerlass" kierujący zbiegłych jeńców na śmierć do Mauthausen;
  • terror wobec ruchu oporu i ludności cywilnej w krajach okupowanych: tortury, osadzanie w obozach koncentracyjnych, egzekucje bez wyroku;
  • udział aparatu Gestapo w systemie pracy przymusowej — ściganie, karanie i mordowanie robotników przymusowych.
ok. 1 mln ofiar (przedział 0,5–2 mln)

Szacunek odzwierciedla udział Gestapo w deportacjach, egzekucjach i zwalczaniu ruchu oporu w całej Europie. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Los powojenny

Müller nigdy nie stanął przed sądem. Po raz ostatni widziano go 1 maja 1945 r. w rejonie Kancelarii Rzeszy w Berlinie, dzień po samobójstwie Hitlera; odmówił udziału w próbie przebicia się z oblężonego miasta. Alianckie służby poszukiwały go bezskutecznie — pod koniec 1945 r. stwierdzono, że „Gestapo-Müller nie został odnaleziony". Ekshumacja jego rzekomego grobu w Berlinie w 1963 r. wykazała, że pochowano w nim szczątki innych osób.

Odtajnione akta CIA wskazują, że najprawdopodobniej zginął w Berlinie na początku maja 1945 r., jednak jego śmierci nigdy nie potwierdzono, a zidentyfikowanego grobu brak. Przez dziesięciolecia krążyły niepotwierdzone pogłoski o jego ucieczce do ZSRR, Europy Wschodniej lub Ameryki Południowej. Müller pozostaje symbolem bezkarności: człowiek współodpowiedzialny za śmierć setek tysięcy ludzi uniknął jakiegokolwiek rozliczenia.

Uwagi o niepewności: Data i miejsce śmierci nieustalone; prawdopodobnie zginął w Berlinie w maju 1945 r., brak zidentyfikowanego grobu. Relacje o ostatnim spotkaniu różnią się (29 kwietnia lub 1 maja 1945 r.), a ekshumacja z 1963 r. nie potwierdziła tożsamości pochowanego. Część opracowań podaje rozbieżnie rok urodzenia (1901) oraz najwyższy stopień (SS-Obergruppenführer); kartoteka podaje dane najlepiej udokumentowane — rok 1900 i stopień SS-Gruppenführer.

Źródła