VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Alfred Rosenberg

stracony w 1946 r. 1893–1946

Alfred Rosenberg był głównym ideologiem NSDAP i od 1941 roku ministrem Rzeszy do spraw okupowanych terytoriów wschodnich. Współtworzył rasistowską i antysemicką doktrynę reżimu, a podległa mu administracja cywilna na okupowanych ziemiach Związku Sowieckiego współodpowiadała za ludobójstwo Żydów, politykę głodu, masowe deportacje do pracy przymusowej i grabież. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał go winnym wszystkich czterech zarzutów i skazał na karę śmierci.

Wojna napastniczaZbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwaPraca przymusowaPropaganda i podżeganie

Rola w aparacie zbrodni

Rosenberg należał do NSDAP od 1919 roku i był jednym z pierwszych ideologów ruchu narodowosocjalistycznego. Od 1923 roku kierował redakcją partyjnego dziennika „Völkischer Beobachter”, a w 1930 roku opublikował „Mit XX wieku” — jeden z fundamentalnych tekstów nazistowskiej doktryny rasowej. Propagował teorię „judeobolszewizmu”, zrównującą Żydów z komunizmem, oraz wizję podboju „przestrzeni życiowej” na Wschodzie. Jego pisma i wystąpienia dostarczały pseudonaukowego uzasadnienia dla prześladowań, a ostatecznie dla ludobójstwa — była to zbrodnia podżegania ubrana w kostium filozofii.

Od 1933 roku kierował Urzędem Polityki Zagranicznej NSDAP, a od 1934 roku nadzorował ideologiczne szkolenie partii. W 1940 roku utworzył Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) — specjalny sztab, który w okupowanej Europie prowadził zorganizowaną grabież dzieł sztuki, bibliotek, archiwów i mienia żydowskiego na skalę niespotykaną w historii; do końca wojny ERR wywiózł setki tysięcy obiektów z Francji, Belgii, Holandii i okupowanego Wschodu.

17 lipca 1941 roku Hitler mianował go ministrem Rzeszy do spraw okupowanych terytoriów wschodnich. Ministerstwu Rosenberga podlegała administracja cywilna Komisariatów Rzeszy „Ostland” (kraje bałtyckie i zachodnia Białoruś) oraz „Ukraina”. Choć toczył spory kompetencyjne z SS i komisarzami Rzeszy, jego resort był integralną częścią machiny okupacyjnej: współdziałał z policją i SS przy eksterminacji Żydów, organizował wyzysk gospodarczy, sankcjonował politykę głodu i dostarczał aparatu do masowych deportacji ludności na roboty przymusowe.

Zbrodnie i ofiary

Na terytoriach podległych ministerstwu Rosenberga masowy mord i głód były elementem polityki okupacyjnej. Do końca 1941 roku niemieckie formacje wymordowały na okupowanym Wschodzie setki tysięcy Żydów; zbrodnie te dokonywały się w ścisłym współdziałaniu administracji cywilnej z Einsatzgruppen, policją i SS. Rosenberg jako minister ponosił współodpowiedzialność za politykę prowadzoną na podległym mu obszarze.

  • Zagłada Żydów na okupowanym Wschodzie — masowe egzekucje i getta w Komisariatach Rzeszy „Ostland” i „Ukraina”: m.in. Ponary pod Wilnem, Rumbula pod Rygą, Mińsk oraz egzekucje na całej okupowanej Ukrainie; setki tysięcy zamordowanych kobiet, mężczyzn i dzieci.
  • Polityka głodu i eksploatacji — grabież żywności i surowców dla Rzeszy kosztem śmierci głodowej ludności cywilnej okupowanych ziem sowieckich.
  • Praca przymusowa — współudział w deportacjach setek tysięcy tzw. Ostarbeiterów, w tym dzieci i młodzieży, do niewolniczej pracy w Rzeszy (we współdziałaniu z aparatem Fritza Sauckela).
  • Grabież dóbr kultury i mienia — Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg: rabunek dzieł sztuki, księgozbiorów i mienia żydowskiego w całej okupowanej Europie, w tym tzw. M-Aktion wymierzona w mieszkania deportowanych Żydów.
  • Propaganda i podżeganie — dziesięciolecia szerzenia rasistowskiej i antysemickiej ideologii, która przygotowała grunt pod zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwo.
ok. 2 mln ofiar (przedział 1,5–3 mln)

Szacunek odzwierciedla zwierzchnictwo ministerstwa Rosenberga nad okupowanymi terytoriami wschodnimi, gdzie masowy mord i głód były elementem polityki. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Po wojnie Rosenberg został ujęty przez aliantów i zasiadł na ławie oskarżonych w procesie głównych zbrodniarzy wojennych przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze (listopad 1945 – październik 1946). Trybunał uznał go winnym wszystkich czterech zarzutów: spisku przeciwko pokojowi, zbrodni przeciwko pokojowi, zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości — obciążając go zarówno za rolę ideologa, jak i za zbrodnie popełnione pod zwierzchnictwem jego ministerstwa na Wschodzie.

1 października 1946 roku Trybunał skazał go na karę śmierci. Wyrok wykonano przez powieszenie 16 października 1946 roku w Norymberdze. Rosenberg do końca nie wyraził skruchy i nie wyrzekł się swojej ideologii.

Źródła