Friedrich-Wilhelm Krüger

samobójstwo (1945) 1894–1945

Friedrich-Wilhelm Krüger był Wyższym Dowódcą SS i Policji (HSSPF) w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1943 — zwierzchnikiem całego aparatu policyjnego terroru w okupowanej Polsce. Odpowiada za zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i współudział w ludobójstwie: masowe egzekucje, pacyfikacje wsi, wysiedlenia Zamojszczyzny oraz policyjny nadzór nad deportacjami Żydów do ośrodków zagłady w ramach „Akcji Reinhardt”. Nigdy nie stanął przed sądem — w maju 1945 r. popełnił samobójstwo.

Zbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwaPraca przymusowa

Rola w aparacie zbrodni

Krüger, oficer z czasów I wojny światowej i członek Freikorpsu, związał się z ruchem nazistowskim na przełomie lat 20. i 30. (NSDAP, SA, następnie SS). Jesienią 1939 r., po niemieckiej napaści na Polskę, Heinrich Himmler mianował go Wyższym Dowódcą SS i Policji „Wschód” z siedzibą w Krakowie. Krüger skupił w swoich rękach dowództwo nad wszystkimi siłami policyjnymi Generalnego Gubernatorstwa: policją porządkową (Orpo), policją bezpieczeństwa (Sipo) wraz z Gestapo oraz jednostkami SS.

To za jego pośrednictwem Himmler realizował w okupowanej Polsce politykę terroru, germanizacji i zagłady. W 1942 r. Krüger otrzymał dodatkowo urząd sekretarza stanu do spraw bezpieczeństwa w „rządzie” Generalnego Gubernatorstwa i został formalnie odpowiedzialny za tzw. sprawy żydowskie (Judenangelegenheiten). Do niego skierowany był rozkaz Himmlera z 19 lipca 1942 r., nakazujący „przesiedlenie” — czyli wymordowanie — całej żydowskiej ludności Generalnego Gubernatorstwa do końca tego roku. Podlegli mu dowódcy SS i policji poszczególnych dystryktów, w tym Odilo Globocnik w Lublinie i Jürgen Stroop w Warszawie, wykonywali te zbrodnicze polecenia.

Wieloletni konflikt kompetencyjny z generalnym gubernatorem Hansem Frankiem doprowadził w listopadzie 1943 r. do odwołania Krügera; jego następcą został Wilhelm Koppe. Krüger objął potem dowództwa w Waffen-SS i do końca wojny pozostał funkcjonariuszem zbrodniczego aparatu.

Zbrodnie i ofiary

Jako HSSPF „Wschód” Krüger organizował i nadzorował systemowy terror wymierzony w ludność okupowanej Polski — zarówno w Polaków, jak i w Żydów. Aparat policyjny pod jego komendą prowadził masowe egzekucje, łapanki, publiczne rozstrzeliwania zakładników, pacyfikacje wsi podejrzewanych o pomoc partyzantom oraz deportacje setek tysięcy ludzi na roboty przymusowe do Rzeszy. Był policyjnym gwarantem przebiegu „Akcji Reinhardt” — wymordowania Żydów Generalnego Gubernatorstwa w ośrodkach zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince.

AB-Aktion (1940) — nadzwyczajna akcja pacyfikacyjna wymierzona w polską inteligencję: tysiące nauczycieli, duchownych, urzędników, prawników i działaczy społecznych aresztowano i rozstrzelano (m.in. w Palmirach) lub zesłano do obozów koncentracyjnych.
„Akcja Reinhardt” (1942–1943) — policyjny nadzór nad likwidacją gett (m.in. Tarnów, Warszawa) i deportacjami Żydów do ośrodków zagłady; wizytował tłumienie powstania w getcie warszawskim (1943), prowadzone przez podległego mu Jürgena Stroopa.
Wysiedlenia Zamojszczyzny (1942–1943) — brutalne wypędzenie ponad 100 tys. polskich chłopów, w tym dzieci porywanych w celu germanizacji; wsie pacyfikowano i palono.
„Erntefest” (listopad 1943) — rozstrzelanie ok. 42 tys. żydowskich więźniów obozów pracy w dystrykcie lubelskim (Majdanek, Poniatowa, Trawniki), największa pojedyncza akcja rozstrzeliwań Zagłady.
Terror okupacyjny — egzekucje zakładników, obławy i wywózki do obozów koncentracyjnych oraz na pracę przymusową w całym Generalnym Gubernatorstwie.

Polskie Państwo Podziemne wydało na Krügera wyrok śmierci; 20 kwietnia 1943 r. żołnierze Armii Krajowej dokonali w Krakowie zamachu bombowego, w którym został ranny, lecz przeżył.

ok. 600 tys. ofiar (przedział 500–900 tys.)

Szacunek odzwierciedla odpowiedzialność Krügera za akcje terroru, deportacje i pacyfikacje w Generalnym Gubernatorstwie. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Los powojenny

Krüger nigdy nie odpowiedział za swoje zbrodnie przed żadnym sądem. Po odwołaniu ze stanowiska w Generalnym Gubernatorstwie w listopadzie 1943 r. dowodził jednostkami Waffen-SS, m.in. na Bałkanach. W obliczu klęski Trzeciej Rzeszy, w maju 1945 r. popełnił samobójstwo, uchylając się od odpowiedzialności za zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne popełnione w okupowanej Polsce.

Brak procesu oznacza, że pełny zakres jego osobistej odpowiedzialności nie został nigdy rozliczony na sali sądowej — dokumentują go natomiast akta okupacyjne, materiały procesów norymberskich (m.in. proces Hansa Franka) oraz badania historyków Zagłady i okupacji niemieckiej w Polsce.

Uwagi o niepewności: Źródła różnią się co do miejsca i dokładnej daty samobójstwa Krügera. Rekord kartoteki podaje 10.05.1945 r. i Staudach-Egerndach (Bawaria); anglojęzyczna literatura wskazuje najczęściej Gundertshausen/Eggelsberg w Górnej Austrii (10.05.1945), a niektóre opracowania biograficzne — Libawę (Lipawę) w Kurlandii (9.05.1945). Miejsce urodzenia, Strasburg, należało w 1894 r. do Rzeszy Niemieckiej; dziś leży we Francji.