VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Hans Frank

stracony w 1946 r. 1900–1946

Hans Frank był osobistym prawnikiem Adolfa Hitlera, a od października 1939 roku generalnym gubernatorem okupowanych ziem polskich — Generalnego Gubernatorstwa. Odpowiada za reżim terroru okupacyjnego wobec ludności polskiej i współudział w Zagładzie Żydów: na podległym mu terytorium utworzono getta i działały obozy zagłady akcji „Reinhardt”. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze skazał go na karę śmierci za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości.

Wojna napastniczaZbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwaPraca przymusowa

Rola w aparacie zbrodni

Frank związał się z ruchem narodowosocjalistycznym już w 1923 roku. Jako prawnik bronił Hitlera i członków NSDAP w setkach procesów, stając się głównym jurystą partii; kierował jej urzędem prawnym, a po przejęciu władzy w 1933 roku został bawarskim ministrem sprawiedliwości, ministrem Rzeszy bez teki i prezesem Akademii Prawa Niemieckiego. Swoim autorytetem prawniczym nadawał bezprawiu reżimu pozory legalności.

26 października 1939 roku Hitler mianował go generalnym gubernatorem Generalnego Gubernatorstwa — utworzonej z centralnych ziem okupowanej Polski jednostki administracyjnej, którą Frank rządził z zamku na Wawelu w Krakowie. Traktował powierzone mu terytorium jak obszar kolonialnej eksploatacji: świadomie prowadził politykę terroru, głodowych racji żywnościowych, grabieży mienia i dóbr kultury oraz masowych wywózek na roboty przymusowe do Rzeszy. Za jego rządów planowo niszczono polskie elity — od Sonderaktion Krakau po akcję AB.

Frank wiedział o eksterminacji i ją popierał, co dokumentuje jego własny, liczący kilkadziesiąt tomów dziennik urzędowy. W przemówieniu do swojej administracji 16 grudnia 1941 roku zapowiadał wprost konieczność „wyniszczenia Żydów, gdziekolwiek ich napotkamy”. Kompetencyjne spory z aparatem SS i policji (m.in. z Friedrichem-Wilhelmem Krügerem i Wilhelmem Koppem) nie umniejszają jego odpowiedzialności: jako najwyższy urzędnik cywilny okupowanej Polski firmował i współtworzył cały system zbrodni.

Zbrodnie i ofiary

Generalne Gubernatorstwo pod rządami Franka stało się jednym z głównych miejsc Zagłady. Żydów stłoczono w gettach — m.in. w Warszawie, Krakowie, Lublinie i Radomiu — gdzie dziesiątki tysięcy zmarły z głodu i chorób, a następnie wymordowano w ramach akcji „Reinhardt” (1942–1943) w obozach zagłady Bełżec, Sobibór i Treblinka oraz w obozie na Majdanku. Równolegle trwał terror wobec ludności polskiej: egzekucje, pacyfikacje wsi, łapanki, wysiedlenia i deportacje na pracę przymusową.

  • Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie — getta, deportacje i wymordowanie około 1,7–2 mln Żydów, głównie w obozach zagłady akcji „Reinhardt” (Bełżec, Sobibór, Treblinka) i na Majdanku.
  • Eksterminacja polskich elit — akcja AB (1940): zamordowanie kilku tysięcy przedstawicieli inteligencji, m.in. w Palmirach; aresztowania uczonych, duchownych i działaczy.
  • Terror okupacyjny — masowe egzekucje publiczne, pacyfikacje wsi, odpowiedzialność zbiorowa, obozy karne i więzienia (m.in. Pawiak, Montelupich).
  • Praca przymusowa i grabież — wywózki około miliona mieszkańców GG na roboty do Rzeszy, kontyngenty głodowe, grabież mienia i dóbr kultury.
  • Wysiedlenia Zamojszczyzny (1942–1943) — wypędzenie ponad 100 tys. Polaków, w tym dziesiątek tysięcy dzieci, w ramach germanizacji regionu.
ok. 4 mln ofiar (przedział 3–6 mln)

Szacunek odzwierciedla skalę śmierci ludności żydowskiej i polskiej w Generalnym Gubernatorstwie pod rządami Franka. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Aresztowany przez wojska amerykańskie w maju 1945 roku, Frank zasiadł na ławie oskarżonych w procesie głównych zbrodniarzy wojennych przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze (listopad 1945 – październik 1946). Kluczowym dowodem stał się jego własny dziennik urzędowy, który wydał aliantom. 1 października 1946 roku Trybunał uznał go winnym zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości (zarzuty trzeci i czwarty) i skazał na karę śmierci przez powieszenie.

W trakcie procesu Frank częściowo przyznał się do winy, mówiąc, że „tysiąc lat minie, a ta wina Niemiec nie zostanie zmazana” — później jednak swoje słowa relatywizował. Wyrok wykonano 16 października 1946 roku w więzieniu norymberskim.

Źródła