Carl Clauberg
Carl Clauberg był niemieckim ginekologiem i lekarzem SS, który w obozach koncentracyjnych Auschwitz (Blok 10) i Ravensbrück prowadził zbrodnicze eksperymenty sterylizacyjne na kobietach, w większości żydowskich. Odpowiada za okaleczenie, ciężkie cierpienie i śmierć swoich ofiar — zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione w ramach nazistowskiego programu masowej, przymusowej sterylizacji.
Rola w aparacie zbrodni
Clauberg był przed wojną uznanym specjalistą w dziedzinie ginekologii i leczenia niepłodności, profesorem oraz kierownikiem oddziału chorób kobiecych szpitala w Królewskiej Hucie (Chorzowie). Do NSDAP wstąpił w 1933 r., a w 1940 r. do SS; swoją pozycję naukowego autorytetu oddał na usługi reżimu, który dążył do „biologicznego" wyniszczenia narodów uznanych za wrogie i „mniej wartościowe".
W 1942 r. Clauberg zwrócił się bezpośrednio do Heinricha Himmlera z propozycją opracowania taniej, nieoperacyjnej metody masowej sterylizacji, którą można by stosować na dużą skalę bez wiedzy ofiar. Himmler zaakceptował plan i udostępnił mu więźniarki obozu Auschwitz jako materiał doświadczalny. Clauberg chełpił się, że przy odpowiednim zapleczu jeden lekarz z kilkoma pomocnikami mógłby sterylizować „kilkaset, a nawet kilka tysięcy" kobiet dziennie — jego „badania" były wprost narzędziem planowanej eksterminacji.
Nie działał w próżni. Był jednym z lekarzy SS — obok Josefa Mengele i Horsta Schumanna — którzy zamienili obozową „medycynę" w instrument zbrodni, wykorzystując pełnię władzy nad bezbronnymi więźniami. Eksperymenty prowadził w wydzielonym Bloku 10 obozu macierzystego Auschwitz, gdzie kobiety przetrzymywano wyłącznie na potrzeby doświadczeń.
Zbrodnie i ofiary
Od końca 1942 r. — początkowo w baraku w Birkenau, a od kwietnia 1943 r. w Bloku 10 obozu macierzystego Auschwitz — Clauberg wstrzykiwał kobietom do macicy i jajowodów żrące substancje chemiczne, aby wywołać stan zapalny i trwale zarosnąć drogi rodne. Zabiegów dokonywano bez znieczulenia, a ich skutki kontrolowano zdjęciami rentgenowskimi. Powikłania — ostre zapalenia otrzewnej, krwotoki, wysoka gorączka, sepsa i niewydolność wielonarządowa — były częste i prowadziły do trwałego okaleczenia lub śmierci. Ofiarami było od około 150 do 400 Żydówek z różnych krajów Europy. Gdy w 1945 r. zbliżał się front, Clauberg przeniósł swoją działalność do obozu Ravensbrück, gdzie kontynuował sterylizacje, obejmując nimi także więźniarki romskie.
- KL Auschwitz — Blok 10 (1942–1945): przymusowa, chemiczna sterylizacja od ok. 150 do 400 kobiet, w większości Żydówek
- KL Ravensbrück (1945): kontynuacja eksperymentów sterylizacyjnych, m.in. na kobietach romskich
- zabiegi bez znieczulenia, prowadzące do zapaleń otrzewnej, sepsy, niewydolności narządów, trwałego kalectwa i śmierci
- „badania" pomyślane jako narzędzie masowej, przymusowej sterylizacji ludności uznanej przez reżim za „wrogą"
Szacunek odzwierciedla eksperymenty sterylizacyjne Clauberga na kobietach w Auschwitz i Ravensbrück, gdzie wiele z nich zostało okaleczonych lub zmarło. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.
Proces i wyrok
Clauberg dostał się w 1945 r. do niewoli sowieckiej. Sąd w Związku Sowieckim uznał go winnym zbrodni związanych z eksperymentami sterylizacyjnymi i skazał na karę 25 lat pozbawienia wolności. W 1955 r., na mocy porozumienia o repatriacji niemieckich jeńców i więźniów między ZSRR a RFN, został zwolniony i powrócił do Niemiec Zachodnich, gdzie — bezwstydnie — powrócił do praktyki lekarskiej.
Po publicznym proteście ocalałych i środowiska medycznego został ponownie aresztowany przez policję zachodnioniemiecką, pozbawiony tytułów i prawa wykonywania zawodu, a prokuratura przygotowywała przeciwko niemu proces. Carl Clauberg zmarł jednak 9 sierpnia 1957 r. w więzieniu w Kilonii, zanim postępowanie sądowe w RFN zdążyło się rozpocząć — unikając w ten sposób pełnego rozliczenia przed niemieckim wymiarem sprawiedliwości.
Uwagi o niepewności: Kartoteka podaje stopień SS-Sturmbannführer; część opracowań przypisuje Claubergowi honorowy stopień SS-Gruppenführera rezerwy — źródła nie są tu w pełni zgodne. Liczba bezpośrednich ofiar eksperymentów w Auschwitz jest zwykle szacowana na od ok. 150 do 400 kobiet, a w Ravensbrück na kilkaset dalszych; szerszy przedział szacunku (500–5000) obejmuje pełny zasięg zbrodniczej działalności i pozostaje obarczony niepewnością. Rozbieżności odnotowano bez zmiany danych kartoteki.