VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Otto Ohlendorf

stracony w 1951 r. 1907–1951

Otto Ohlendorf był wysokim funkcjonariuszem SS i szefem Urzędu III (SD-Inland) w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA), a w latach 1941–1942 dowódcą Einsatzgruppe D — zmotoryzowanej grupy operacyjnej, która na południowej Ukrainie i Krymie wymordowała około 90 tysięcy ludzi, przede wszystkim Żydów. Za zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne został skazany na śmierć w norymberskim procesie Einsatzgruppen i stracony w 1951 roku.

Zbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwa

Rola w aparacie zbrodni

Ohlendorf należał do „starej gwardii” ruchu nazistowskiego: do NSDAP wstąpił już w 1925 roku, a do SS w 1926 roku. Wykształcony ekonomista i prawnik, uchodził za typowego przedstawiciela „inteligenckich” kadr aparatu terroru — ludzi, którzy zbrodnie planowali i nadzorowali z pełną świadomością ich charakteru. Od 1936 roku pracował w Służbie Bezpieczeństwa (SD), a po utworzeniu RSHA w 1939 roku objął kierownictwo Urzędu III (SD-Inland), odpowiedzialnego za inwigilację nastrojów i życia społecznego w samej Rzeszy.

W czerwcu 1941 roku, wraz z niemiecką napaścią na Związek Sowiecki, Ohlendorf objął dowództwo Einsatzgruppe D — jednej z czterech grup operacyjnych policji bezpieczeństwa i SD, których zadaniem było mordowanie Żydów, Romów i osób uznanych za przeciwników politycznych na zapleczu frontu wschodniego. Jego licząca około 600 ludzi grupa działała na obszarze Besarabii, południowej Ukrainy, Krymu i Kaukazu, posuwając się za 11. Armią Wehrmachtu.

Ohlendorf nie był biernym wykonawcą rozkazów — osobiście organizował i nadzorował egzekucje, ujednolicał metody rozstrzeliwań i raportował przełożonym dokładne liczby zamordowanych. Po odwołaniu ze Wschodu w 1942 roku wrócił do RSHA, a od 1943 roku pełnił dodatkowo wysokie funkcje w Ministerstwie Gospodarki Rzeszy.

Zbrodnie i ofiary

Pod dowództwem Ohlendorfa Einsatzgruppe D prowadziła systematyczną eksterminację ludności cywilnej — masowe rozstrzeliwania mężczyzn, kobiet i dzieci nad rowami i dołami śmierci, a od końca 1941 roku także mordowanie w samochodach-komorach gazowych. Były to zbrodnie ludobójstwa dokonywane według planu, dokumentowane w regularnych meldunkach do Berlina. Sam Ohlendorf zeznał przed trybunałem w Norymberdze, że jego grupa zamordowała około 90 tysięcy ludzi.

  • masowe egzekucje Żydów w Besarabii, na południowej Ukrainie i Krymie (m.in. w rejonie Mikołajowa, Chersonia i Symferopola) w latach 1941–1942;
  • wymordowanie niemal całej ludności żydowskiej Krymu — tylko między 16 listopada a 15 grudnia 1941 roku grupa zameldowała o zamordowaniu 17 645 Żydów i 2504 Krymczaków w zachodniej części półwyspu;
  • eksterminacja Romów (na samym Krymie w tym samym okresie zamordowano co najmniej 824 Romów) oraz rozstrzeliwanie osób uznanych za komunistów, partyzantów i „element niepożądany”;
  • stosowanie samochodów-komór gazowych do mordowania kobiet i dzieci.
ok. 90 tys. ofiar (przedział 80–100 tys.)

Szacunek oparty na ustaleniach procesowych, zgodnie z którymi Einsatzgruppe D pod dowództwem Ohlendorfa zamordowała około dziewięćdziesięciu tysięcy ludzi. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Aresztowany w maju 1945 roku, Ohlendorf zeznawał najpierw jako świadek przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym, gdzie ze spokojem i bez skruchy opisał mechanizm masowych mordów. Następnie stał się głównym oskarżonym w procesie Einsatzgruppen (sprawa nr 9 przed amerykańskim trybunałem wojskowym w Norymberdze, wrzesień 1947 – luty 1948) — pierwszym procesie, w którym wprost sądzono sprawców „Zagłady od kul”. Oskarżono go o zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i członkostwo w organizacjach przestępczych.

10 kwietnia 1948 roku trybunał uznał Ohlendorfa za winnego wszystkich zarzutów i skazał go na karę śmierci. Do końca utrzymywał, że wykonywał rozkazy i że mordowanie dzieci było „koniecznością” — argumentację tę trybunał jednoznacznie odrzucił. Po oddaleniu próśb o ułaskawienie przez amerykańskiego wysokiego komisarza Johna McCloya został powieszony 7 czerwca 1951 roku w więzieniu Landsberg am Lech, wraz z Paulem Blobelem, Wernerem Braunem i Erichem Naumannem.

Uwagi o niepewności: Miejsce urodzenia zapisane w kartotece jako „Hohen-Egelsen” występuje w literaturze także w formie „Hoheneggelsen” (Dolna Saksonia) — to warianty pisowni tej samej miejscowości. Szacunek około 90 tysięcy ofiar pochodzi z zeznań samego Ohlendorfa i ustaleń trybunału; część opracowań podaje przedział 80–100 tysięcy. Obszar działania Einsatzgruppe D obejmował poza południową Ukrainą i Krymem także Besarabię i Kaukaz Północny.

Źródła