VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Theodor Eicke

zginął w 1943 r. 1892–1943

Theodor Eicke był komendantem obozu koncentracyjnego Dachau, a od 1934 r. inspektorem obozów koncentracyjnych — to on nadał niemieckiemu systemowi obozowemu jego zbrodniczy kształt: regulaminy terroru, wyszkolone w okrucieństwie załogi i formacje wartownicze SS-Totenkopfverbände. Jako dowódca Dywizji SS „Totenkopf” odpowiada również za zbrodnie wojenne popełnione na frontach II wojny światowej. Nigdy nie stanął przed sądem — zginął w 1943 r. na froncie wschodnim.

Zbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwaPraca przymusowa

Rola w aparacie zbrodni

W czerwcu 1933 r. Heinrich Himmler powierzył Eickemu komendanturę obozu koncentracyjnego Dachau. W październiku 1933 r. Eicke wprowadził tam regulamin przewidujący brutalne kary — chłostę, karcer, egzekucje — za najdrobniejsze „przewinienia” więźniów. System wypracowany w Dachau w latach 1933–1934: struktura komend, musztra nienawiści wpajana załogom i całkowite odczłowieczenie więźnia, stał się wzorcem dla wszystkich późniejszych niemieckich obozów koncentracyjnych, a sam obóz — ośrodkiem szkolenia strażników SS rozsyłanych po całym systemie.

Po udziale w mordach „nocy długich noży” — 1 lipca 1934 r. Eicke wraz z adiutantem Michaelem Lippertem zastrzelił w celi Ernsta Röhma — Himmler mianował go inspektorem obozów koncentracyjnych. Na tym stanowisku Eicke scentralizował i ujednolicił system obozowy, rozbudował go (m.in. Sachsenhausen, Buchenwald) i sformował SS-Totenkopfverbände — oddziały „trupiej czaszki” pełniące służbę wartowniczą w obozach. Wyszkolone przez niego kadry, w tym Rudolf Höss, obejmowały później komendantury obozów koncentracyjnych i zagłady.

W 1939 r. Eicke objął dowództwo Dywizji SS „Totenkopf”, utworzonej w dużej mierze z personelu obozowego. Formacja ta łączyła front z systemem obozów: przenosiła obozową praktykę mordowania bezbronnych na pola bitew Francji i Związku Sowieckiego.

Zbrodnie i ofiary

Eicke odpowiada za współtworzenie machiny, w której zginęły setki tysięcy ludzi: więźniów politycznych, Żydów, Sinti i Romów, jeńców sowieckich, duchownych i osób prześladowanych z innych powodów. To jego regulaminy, kadry i „szkoła Dachau” ukształtowały codzienny terror obozów koncentracyjnych — głód, pracę przymusową ponad siły, tortury i egzekucje — a jego dywizja dopuszczała się zbrodni wojennych na jeńcach i ludności cywilnej.

  • Dachau (1933–1934) — regulamin kar i model obozu przeniesiony na cały system; obóz jako poligon okrucieństwa dla załóg SS.
  • Inspektorat Obozów Koncentracyjnych (1934–1939) — rozbudowa i unifikacja systemu obozowego; sformowanie SS-Totenkopfverbände; wyszkolenie kadr późniejszych obozów koncentracyjnych i zagłady.
  • Francja, 1940 — masakra w Le Paradis: żołnierze podległej Eickemu dywizji rozstrzelali 97 brytyjskich jeńców wojennych.
  • Front wschodni, 1941–1943 — zbrodnie wojenne na jeńcach sowieckich i ludności cywilnej podczas wojny wyniszczającej prowadzonej przez formacje Waffen-SS.
  • Praca przymusowa — eksploatacja więźniów w przedsiębiorstwach SS rozwijana w ramach systemu, który zorganizował.
ok. 600 tys. ofiar (przedział 0,5–0,9 mln)

Szacunek odzwierciedla rolę Eickego w ukształtowaniu systemu obozów koncentracyjnych oraz działania formacji „Totenkopf” w latach największej śmiertelności. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Los powojenny

Eicke nigdy nie odpowiedział za swoje zbrodnie przed żadnym sądem. Zginął 26 lutego 1943 r. w początkowej fazie trzeciej bitwy o Charków, gdy jego samolot rozpoznawczy Fieseler Storch został zestrzelony przez sowiecką artylerię przeciwlotniczą w rejonie Łozowej na Ukrainie. Propaganda SS uczyniła z niego „bohatera”; w rzeczywistości śmierć na froncie pozwoliła mu uniknąć rozliczenia, które po wojnie objęło wielu jego podwładnych.

Zbudowany przez Eickego system był sądzony pośrednio: jego wychowankowie i następcy zasiadali na ławach oskarżonych m.in. w procesach załogi Dachau, procesie oświęcimskim i procesie Oswalda Pohla. Współwykonawca mordu na Röhmie, Michael Lippert, został skazany dopiero w 1957 r. Pamięć o ofiarach systemu obozowego, którego Eicke był architektem, dokumentują dziś muzea i miejsca pamięci na terenach byłych obozów.

Uwagi o niepewności: W kartotece podano stopień SS-Gruppenführer; w chwili śmierci (1943) Eicke nosił już stopień SS-Obergruppenführera i generała Waffen-SS (awans w 1942 r.). Miejsce urodzenia — Hampont — leżało w 1892 r. w anektowanej przez Niemcy Alzacji-Lotaryngii (dziś Francja). Szacunki liczby ofiar systemu obozowego przypisywane pośrednio jednej osobie mają charakter przybliżony i zależą od przyjętej metodologii.

Źródła