VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Hans Biebow

stracony w 1947 r. 1902–1947

Hans Biebow był niemieckim urzędnikiem i przedsiębiorcą, który od 1940 do 1944 r. kierował Zarządem Getta (Gettoverwaltung) w Łodzi, przemianowanej przez okupanta na Litzmannstadt. Odpowiadał za gospodarczy wyzysk uwięzionych, ich systematyczne głodzenie oraz organizację deportacji do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem i do Auschwitz-Birkenau. Po wojnie został osądzony przez polski sąd, skazany na karę śmierci i stracony w 1947 r.

Zbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówPraca przymusowa

Rola w aparacie zbrodni

Hans Biebow stał na czele niemieckiego Zarządu Getta (Gettoverwaltung) w Litzmannstadt — urzędu podległego niemieckim władzom miejskim, który od października 1940 r. sprawował pełną kontrolę administracyjną i gospodarczą nad zamkniętym gettem. To Biebow, a nie żydowski Przełożony Starszeństwa Chaim Rumkowski, dysponował realną władzą: decydował o zaopatrzeniu w żywność, o warunkach pracy przymusowej i o wykonaniu niemieckich rozkazów deportacyjnych. Rumkowski i Rada Żydowska działali pod jego nadzorem i przymusem.

Getto łódzkie Biebow przekształcił w wielki kompleks pracy niewolniczej wytwarzający na potrzeby niemieckiej gospodarki wojennej — od mundurów i obuwia wojskowego po sprzęt. Uczynił z uwięzionych rezerwuar taniej, wyniszczanej pracy, świadomie utrzymując racje żywnościowe poniżej minimum przetrwania. Głód, choroby i wyczerpanie były wpisane w system, którym zarządzał.

Biebow nie był biernym administratorem. Osobiście uczestniczył w organizacji wysiedleń, nadzorował punkty zborne, a według relacji świadków brał udział w brutalnych akcjach wypędzania ludzi z domów podczas deportacji. Jego urząd zagarniał mienie ofiar, sortował je i przekazywał Rzeszy. Był ogniwem łączącym biurokrację okupacyjną z bezpośrednim mechanizmem zagłady.

Zbrodnie i ofiary

Getto łódzkie było jednym z największych i najdłużej istniejących gett w okupowanej Europie. Przez cały okres jego istnienia przymusowo osadzono w nim ponad 200 tys. osób. Administracja kierowana przez Biebowa organizowała i realizowała kolejne fale deportacji, które dla znakomitej większości uwięzionych kończyły się śmiercią.

  • Deportacje do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem — od stycznia 1942 r.; do końca września 1942 r. wywieziono i zamordowano tam około 70 tys. Żydów oraz około 4 300 Romów z getta łódzkiego.
  • Deportacja do Auschwitz-Birkenau — latem 1944 r. niemal wszystkich pozostałych mieszkańców getta wywieziono do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau, gdzie większość zamordowano.
  • Śmierć wewnątrz getta — dziesiątki tysięcy ludzi zmarło z głodu, chorób i wyczerpania będących bezpośrednim skutkiem warunków utrzymywanych przez Zarząd Getta.
  • Praca przymusowa i grabież mienia — masowy, wyniszczający wyzysk uwięzionych oraz konfiskata ich majątku na rzecz Rzeszy.
ok. 150 tys. ofiar (przedział 100–200 tys.)

Szacunek odzwierciedla liczbę i los ludności getta łódzkiego pod administracją Biebowa. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Po klęsce Rzeszy Biebow ukrywał się w Niemczech, lecz został rozpoznany przez ocalałego z getta i aresztowany w Bremie, a następnie wydany Polsce. Przed Sądem Okręgowym w Łodzi stanął w procesie toczącym się od 23 do 30 kwietnia 1947 r. Odpowiadał za zbrodnie związane z zarządzaniem gettem: gospodarczy wyzysk i głodzenie uwięzionych, grabież mienia oraz udział w organizowaniu deportacji do obozów zagłady.

Sąd uznał Biebowa za winnego i skazał go na karę śmierci. Odrzucono linię obrony, w myśl której nastawienie getta na produkcję dla niemieckiej gospodarki wojennej miało rzekomo przedłużać życie uwięzionych — sąd uznał jego działania za współudział w systematycznej polityce zagłady. Wyrok wykonano przez powieszenie 23 czerwca 1947 r. w Łodzi.

Uwagi o niepewności: Szacunki liczby ofiar getta łódzkiego różnią się w zależności od źródła. Kartoteka podaje ostrożny przedział 100–200 tys. (wartość środkowa ok. 150 tys.); część opracowań (m.in. USHMM) wskazuje, że przez getto przeszło łącznie ponad 200 tys. osób, a niektóre relacje z procesu mówią o ponad 200 tys. zamordowanych Żydów. Liczby te obejmują różnie definiowane grupy (deportowani, zmarli w getcie, ogół osadzonych), dlatego nie należy ich wprost porównywać. Dane w kartotece pozostawiono w brzmieniu rekordu źródłowego.

Źródła