VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Karl Gebhardt

stracony w 1948 r. 1897–1948

Karl Gebhardt był niemieckim chirurgiem, SS-Gruppenführerem, osobistym lekarzem Heinricha Himmlera i naczelnym chirurgiem SS i policji. Odpowiada za zaplanowanie i koordynację zbrodniczych eksperymentów pseudomedycznych na więźniarkach obozu koncentracyjnego Ravensbrück — zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości, za które w norymberskim procesie lekarzy skazano go na karę śmierci.

Zbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościEksperymenty pseudomedyczne

Rola w aparacie zbrodni

Gebhardt związał się z ruchem nazistowskim już w 1933 r., gdy wstąpił do NSDAP. Kierował sanatorium w Hohenlychen, które z ośrodka leczniczego przekształcił w elitarną klinikę SS, obsługującą dygnitarzy reżimu. Jako przyjaciel z młodości i osobisty lekarz Heinricha Himmlera należał do najbardziej wpływowych medyków Trzeciej Rzeszy: był naczelnym chirurgiem w strukturach SS i policji (przy Lekarzu Rzeszy SS i Policji), profesorem chirurgii ortopedycznej w Berlinie, a u schyłku wojny objął kierownictwo Niemieckiego Czerwonego Krzyża, kompromitując tę instytucję.

Bezpośrednim impulsem dla jego zbrodni była śmierć Reinharda Heydricha w czerwcu 1942 r. Gebhardt, który leczył rannego po zamachu w Pradze, został skrytykowany za rezygnację z podania sulfonamidów. Aby obronić swoją pozycję i „udowodnić", że leki te nie ratują ofiar zakażeń ran wojennych, zainicjował serię eksperymentów na ludziach — więźniarkach pobliskiego obozu Ravensbrück. Wykorzystał przy tym pełnię władzy, jaką aparat SS dawał lekarzom nad bezbronnymi więźniami.

Gebhardt nie był wykonawcą pojedynczych zabiegów, lecz organizatorem i naukowym patronem całego programu: wyznaczał cele „badań", nadzorował podległych lekarzy, a wyniki eksperymentów prezentował na konferencjach medycyny wojskowej jako pełnoprawną naukę — legitymizując zbrodnię w oczach niemieckiego środowiska lekarskiego.

Zbrodnie i ofiary

Od lipca 1942 do września 1943 r. Gebhardt koordynował w Ravensbrück eksperymenty sulfonamidowe: ofiarom celowo rozcinano nogi, a rany zakażano bakteriami zgorzeli gazowej i gronkowca, wprowadzając do nich szkło, drewno i ziemię dla odwzorowania ran frontowych. Równolegle prowadzono „badania" nad regeneracją i przeszczepianiem kości, mięśni i nerwów — zdrowym więźniarkom łamano i wycinano fragmenty kości oraz tkanek, dokonywano też amputacji. Ofiarami było co najmniej 74–86 kobiet, głównie polskich więźniarek politycznych, nazywanych w obozie „królikami"; część zmarła w męczarniach lub została później rozstrzelana, a ocalałe zostały trwale okaleczone. Odpowiedzialność Gebhardta obejmuje także eksperymenty na więźniach innych obozów, w tym Auschwitz.

  • KL Ravensbrück (1942–1943) — eksperymenty sulfonamidowe: celowe zakażanie ran; ofiary to głównie polskie więźniarki polityczne
  • KL Ravensbrück — eksperymenty kostne, mięśniowe i nerwowe: łamanie kości, wycinanie tkanek, amputacje u zdrowych kobiet
  • próby „przeszczepów" kończyn od więźniów — traktowanie ludzi jako rezerwuaru tkanek
  • współodpowiedzialność za eksperymenty pseudomedyczne na więźniach KL Auschwitz i innych obozów
ok. 2,5 tys. ofiar (przedział 500–5000)

Szacunek odzwierciedla ograniczony, lecz śmiercionośny zasięg eksperymentów Gebhardta na więźniach Ravensbrück i powiązanych ośrodków. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Gebhardt był jednym z głównych oskarżonych w norymberskim procesie lekarzy (Stany Zjednoczone przeciwko Karlowi Brandtowi i innym), pierwszym z tzw. procesów następczych przed amerykańskim trybunałem wojskowym (NMT). Proces 23 lekarzy i administratorów toczył się od 9 grudnia 1946 do 20 sierpnia 1947 r. i ujawnił pełną skalę zbrodni „medycyny" SS; jego pokłosiem był Kodeks Norymberski — fundament współczesnej etyki badań na ludziach.

20 sierpnia 1947 r. trybunał uznał Gebhardta za winnego zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości oraz członkostwa w organizacji przestępczej (SS) i skazał go na karę śmierci. Wyrok wykonano przez powieszenie 2 czerwca 1948 r. w więzieniu Landsberg am Lech.

Uwagi o niepewności: Kartoteka podaje przynależność do SS od 1933 r.; opracowania biograficzne datują wstąpienie do SS na 1935 r. (do NSDAP — maj 1933 r.). Udokumentowana liczba bezpośrednich ofiar eksperymentów sulfonamidowych i kostnych w Ravensbrück to co najmniej 74–86 kobiet; szerszy przedział szacunku (500–5000) obejmuje całość działalności eksperymentalnej, za którą Gebhardt ponosił odpowiedzialność koordynacyjną, i pozostaje obarczony dużą niepewnością.

Źródła